του Μανώλη Παγώνη
Ο Πειραιάς σήμερα δεν θυμίζει σε πολλά εκείνον της δεκαετίας του ’50. Με μία σειρά σύντομων θεματικών άρθρων, εμπνευσμένα από προσωπικές γνώσεις και εμπειρίες, θα γίνει προσπάθεια καταγραφής και “οπτικοποίησης” της εποχής εκείνης.
Μέρος 1ο: Λιμάνι - Ναυτιλία
Ως πρώην ναυτικός δεν θα μπορούσα να μην ξεκινήσω την καταγραφή απ’ το λιμάνι, το οποίο, όποιος το έζησε και το θυμάται, θα συμφωνεί ότι δεν είχε καμία σχέση με το σημερινό. Από Βασιλειάδη μέχρι Άγιο Διονύση πλεύριζαν τα ποντοπόρα φορτηγά. Εκεί ήταν και η “ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΖΩΝΗ” που απαγορευόταν η είσοδος στον καθένα. Μόνο οι λιμενεργάτες και τα πληρώματα έμπαιναν και μάλιστα ύστερα από τελωνειακό έλεγχο, αφού έδειχναν την άδεια που έπρεπε από προηγουμένως να έχουν εφοδιαστεί. Στην πλευρά του λιμανιού από Άγιο Διονύση μέχρι “ΣΠΑΠ”, σε όλο το μήκος της Ακτής Κονδύλη, πλεύριζαν μικρά και μεγάλα φορτηγά του εσωτερικού. Στρίβοντας στην Ακτή Καλλιμασιώτη και απέναντι από τον Ηλεκτρικό Σταθμό, ήταν τα “ΛΕΜΟΝΑΔΙΚΑ” με καΐκια, ανεμότρατες και μότορσιπς (μικρά σιδερένια σκάφη). Πιο πέρα η Ακτή Τζελέπη που πήρε το όνομα της από το όνομα ενός από τους πρώτους 5-6 αποίκους της πόλης. Εκεί έκτισε γύρω στο 1832-35 το σπίτι του που ήταν και πανδοχείο. Εκεί έπιαναν και τα επιβατηγά, τα “ΠΟΣΤΑΛΙΑ” όπως συνηθίζονταν τότε. Τα πιο γνωστά της εποχής που αναφερόμαστε ήταν:
- Το “ΜΟΣΧΑΝΘΗ” και “ΚΩΣΤΑΚΗΣ ΤΟΓΙΑΣ” της εταιρείας Τόγια,
- Το “ΕΛΕΝΑ” του Λαγά
- Το “ΓΛΑΡΟΣ” του Καβουνίδη
- Το “ΔΕΣΠΟΙΝΑ” του Φουστάνου
- Το “ΑΝΔΡΟΣ” του Διαπούλη
- Το “ΚΑΔΙΩ”, το “ΤΕΤΗ” και το “ΕΛΣΗ” της Πίνδος
- Το “ΙΟΝΙΟ”, το “ΑΙΓΑΙΟ” και το “ΑΓΓΕΛΙΚΑ” του Τυπάλδου
- Το “ΗΠΕΙΡΟΣ” του Ποταμιάνου.
Εκεί πλευρίζανε και οι “ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ”, οι δύο κορβέτες του Πολεμικού Ναυτικού “ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ” και “ΤΟΜΠΑΖΗΣ” που εκτελούσαν το δρομολόγιο Πειραιάς – Ναύσταθμος μεταφέροντας καθημερινά, πρωί και βράδυ, τα πληρώματα και αξιωματικούς του Ναυτικού και τους “ημερομίσθιους” (ιδιώτες που δούλευαν στα συνεργεία του ναυστάθμου).
Γυρίζοντας την Ακτή Ποσειδώνος, μέχρι το Ρολόι, ήταν τα πλοία του Αργοσαρωνικού. Τα γνωστότερα:
- “ΚΑΛΑΜΑΡΑ”
- “ΝΕΡΑΙΔΑ”
- “ΣΠΥΡΟΣ”
- “ΕΡΙΕΤΑ”
- “ΑΙΓΙΝΑ”
- “ΑΓΙΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ” και άλλα.
Εκεί υπήρχαν και κότερα. Για πολλά χρόνια είχαν εκεί τη βάση τους το “ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ”, πλοίο του ΟΤΕ για πόντιση καλωδίων, και το “ΗΛΕΚΤΡΑ”, ένα καΐκι εκπαιδευτικό της Σχολής Εμποροπλοιάρχων. Επί της Ακτής Μιαούλη, από το Ρολόι μέχρι τον Άγιο Σπυρίδωνα, βρίσκονταν τα “ΚΟΥΛΟΥΡΙΩΤΙΚΑ”, καΐκια που μετέφεραν επιβάτες στα Σελίνια και άλλα μέρη της Σαλαμίνας. Εκεί υπήρχαν και ρυμουλκά.
Τα υπερωκεάνια δένανε μετά το Τελωνείο. Από αυτά το παλαιότερο ήταν το “ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ” του Γουλανδρή, που μετά το 1953 περίπου αντικαταστάθηκε με το νεοναυπηγηθέν “ΟΛΥΜΠΙΑ” της ίδιας εταιρείας. Άλλα υπερωκεάνια ήταν το “ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ” του Ευγενίδη που κι αυτό όπως και τα προηγούμενα εκτελούσε τη γραμμή της Αμερικής. Τα “ΠΑΤΡΙΣ” και “ΑΥΣΤΡΑΛΙΣ” του Χανδρή εκτελούσαν τη γραμμή της Αυστραλίας. Υπήρχε και το “ΑΡΚΑΔΙΑ” του Γουλανδρή που έκανε τη γραμμή Γερμανία – Αμερική αλλά δεν προσέγγιζε καθόλου στον Πειραιά.
Μετά το Τελωνείο στην Ακτή Ξαβερίου, που σήμερα αποτελεί συνέχεια της Ακτής Μιαούλη, δένανε τα ποντοπόρα φορτηγά που φτάνανε για επισκευή ή παροπλισμό. Εκεί κοντά υπήρχαν εργοστάσια που αναλάμβαναν επισκευές πλοίων όπως τα “ΜΠΙΝΙΑΡΗΣ”, “ΜΠΟΥΤΟΣ”, “ΚΑΝΕΛΛΟΣ”.
Πιο κάτω, δεξιά όπως έμπαινες στο λιμάνι, ήταν η Διοίκηση Φάρων, υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού που είχε την ευθύνη των φάρων. Εκεί βρισκόταν και η “ΝΗΟΔΟΧΗ”, προβλήτα αποκλειστικά για πολεμικά πλοία και την εξυπηρέτηση της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων.
Στα πλοία της δεκαετίας το ’50 προστέθηκαν γύρω στο ’52 - ’53 και τα 6 επιβατηγά των Ιταλικών επανορθώσεων. Τα 4 ακτοπλοϊκά:
- “ΜΙΑΟΥΛΗΣ”,
- “ΚΑΝΑΡΗΣ”,
- “ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ” και
- “ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ”
- και τα δύο Μεσογειακά:
- “ΑΧΙΛΛΕΥΣ” και
- “ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ”.
Ένα από τα δύο τελευταία ανατράπηκε (τουμπάρισε) από λάθος στην ευστάθεια του και για πολύ καιρό έμεινε έτσι κοντά στο Τελωνείο να δείχνει την καρίνα του.
Ναυτιλιακές εταιρείες υπήρχαν πάρα πολλές. Οι περισσότερες είχαν έδρα στο Λονδίνο ή στη Νέα Υόρκη αλλά διατηρούσαν γραφεία και στην Ελλάδα, κυρίως για την επάνδροση των πλοίων τους. Από τις πιο γνωστές και δημοφιλείς ήταν η “ΕΛΛΗΝΙΚΗ” του Π. Καλλιμανόπουλου και η “ΕΛΜΕΣ” (Ελληνικές Μεσογειακές γραμμές) του Γιαννουλάτου. Και τις δύο τις προτιμούσαν τα πληρώματα γιατί τα πλοία τους προσέγγιζαν στον Πειραιά. Η “ΕΛΛΗΝΙΚΗ” είχε γραφεία στην οδό Μακράς Στοάς, απέναντι από την Αγία Τριάδα και δίπλα στη Εμπορική Τράπεζα. Η “ΕΛΜΕΣ” στο μέγαρο του Ηλεκτρικού Σταθμού. Εκεί είχε γραφεία και ο Εμπειρίκος. Η “GREEK LINE” του Γουλανδρή στη γωνία Ναβαρίνου και Λουδοβίκου. Αργότερα, οι περισσότερες Ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες που είχαν έδρα στο εξωτερικό, μεταφέρθηκαν στον Πειραιά οικοδομώντας, πολλές απ’ αυτές, δικά τους κτίρια.
Τέλος επί της Ακτής Μιαούλη, ανάμεσα Μπουμπουλίνας και Σωτήρος, υπήρχε το γνωστό πρακτορείο ταξιδίων του Καραγιαννίδη, ενώ του Λυκούδη βρισκόταν απέναντι περίπου από το Τελωνείο.
Κάπως έτσι ήταν το λιμάνι του Πειραιά κατά τη δεκαετία του ’50... όπως το έζησα και το θυμάμαι.
*** Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Re-Port (Τεύχος 1 - 4/2009)
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|